Bằng việc xây dựng nhiều mô hình thiết thực và khuyến khích người dân trực tiếp tham gia, phong trào bảo vệ môi trường tại Quảng Ninh đang ngày càng đi vào chiều sâu. Các hoạt động không chỉ tập trung vào thu gom rác mà còn hướng đến phân loại rác tại nguồn, tái chế, xử lý rác hữu cơ, chăm sóc cây xanh và xây dựng những khu dân cư văn minh, sạch đẹp.
Tăng vai trò tự quản trong bảo vệ môi trường
Một trong những hướng triển khai nổi bật hiện nay là đưa công tác bảo vệ môi trường trở thành phần việc thường xuyên của cộng đồng dân cư. Thay vì chỉ tổ chức các đợt tổng vệ sinh, nhiều địa phương đã hình thành những tổ, nhóm tự quản để người dân cùng nhau duy trì cảnh quan và xử lý rác thải ngay từ nơi phát sinh.
Tại thôn Minh Châu, đặc khu Vân Đồn, mô hình “Tổ tự quản bảo vệ môi trường và thu gom rác thải” vừa được triển khai trong khuôn khổ Đề án “Đảo xanh – Đảo sạch – Đảo phát triển”.
Điểm đáng chú ý của mô hình là phân công trách nhiệm cụ thể cho cộng đồng, đồng thời tuyên truyền để từng hộ gia đình chủ động phân loại rác. Rác hữu cơ được hướng dẫn xử lý bằng men vi sinh để tạo phân bón; các loại rác có khả năng tái chế được thu gom thông qua mô hình “Biến rác thành tiền”. Chỉ những loại rác không còn khả năng tái sử dụng mới được đưa đi xử lý tập trung.
Cách làm này giúp hạn chế lượng rác phải vận chuyển, đồng thời tạo điều kiện để người dân hình thành thói quen phân loại rác ngay tại gia đình.
Do Minh Châu có đặc điểm là địa bàn ven biển, hoạt động của tổ tự quản còn mở rộng sang chăm sóc đường hoa, cây xanh, vệ sinh bãi biển và bảo vệ những khu vực sinh thái có rùa biển lên đẻ trứng. Vì vậy, công tác môi trường được gắn với bảo tồn thiên nhiên và định hướng phát triển du lịch bền vững.
Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Vân Đồn cũng huy động sự đồng hành của Câu lạc bộ Doanh nghiệp nữ Vân Đồn và Hiệp hội Doanh nghiệp trên địa bàn để hỗ trợ xây dựng “Tuyến đường cây xanh”, bổ sung nguồn lực cho việc duy trì cảnh quan tại khu dân cư.
Những tuyến đường hoa và khu dân cư sáng, xanh
Không chỉ ở Vân Đồn, các mô hình môi trường cũng được triển khai tại nhiều địa bàn khác của Quảng Ninh.
Tại xã Quảng Tân, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đã xây dựng mô hình “Cụm dân cư sáng – xanh – sạch – đẹp và gia đình 3 sạch” tại Chi hội Phụ nữ thôn Đông Thành với 33 thành viên.
Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi thôn Đông Thành được mở rộng, kéo theo số lượng tuyến đường và khu dân cư cần chăm sóc cũng tăng lên. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cách thức tổ chức phù hợp để duy trì vệ sinh và cảnh quan lâu dài.
Chi hội phụ nữ thôn đã tận dụng lực lượng hội viên để triển khai các phần việc cụ thể. Đến nay, địa phương đã hình thành một tuyến đường hoa và một cụm dân cư sáng, xanh. Thời gian tới, các hoạt động dự kiến tiếp tục được mở rộng với việc trồng cây, chăm sóc hoa, phân loại rác tại nguồn, ủ rác hữu cơ bằng men vi sinh và thu gom rác tái chế.
Việc vệ sinh đường làng, ngõ xóm cũng được duy trì định kỳ vào cuối tuần. Mục tiêu là biến việc giữ gìn môi trường thành thói quen thường nhật thay vì hoạt động mang tính phong trào.
“Biến rác thành tiền” tạo thêm giá trị từ rác tái chế
Một trong những mô hình được triển khai rộng ở Quảng Ninh là “Biến rác thành tiền”. Thay vì xem toàn bộ rác thải là thứ phải loại bỏ, các loại giấy, nhựa, kim loại và vật liệu có khả năng tái chế được phân loại, thu gom rồi bán gây quỹ.
Mô hình vừa góp phần giảm lượng rác thải ra môi trường, vừa tạo nguồn kinh phí để thực hiện các hoạt động cộng đồng.
Tại nhiều khu dân cư, các điểm tập kết rác tái chế được tổ chức tương đối thuận tiện, giúp hội viên phụ nữ và người dân dễ dàng tham gia. Nguồn tiền thu được được sử dụng để hỗ trợ phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và phục vụ các chương trình an sinh xã hội.
Theo kết quả được tổng hợp từ các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ, từ đầu năm, toàn địa bàn duy trì 1.079 mô hình “Biến rác thành tiền”. Các mô hình này đã thu về hơn 400 triệu đồng từ rác tái chế, đồng thời góp phần giảm khoảng 200 tấn rác nhựa và rác có khả năng tái chế thải ra môi trường.
Như vậy, hoạt động phân loại rác không chỉ mang lại hiệu quả về môi trường mà còn tạo ra nguồn lực phục vụ cộng đồng.
Hàng nghìn hộ gia đình xử lý rác hữu cơ tại chỗ
Một hướng khác đang được đẩy mạnh là xử lý rác hữu cơ ngay tại hộ gia đình.
Hiện có 5.466 hộ gia đình hội viên thực hiện hố ủ phân hữu cơ bằng men vi sinh. Các loại rác thực phẩm và chất thải hữu cơ phù hợp được xử lý tại chỗ, sau đó tạo thành nguồn phân hữu cơ phục vụ cây trồng.
Việc này giúp giảm đáng kể lượng rác hữu cơ cần thu gom và vận chuyển. Ước tính, các mô hình đã góp phần giảm hơn 500 tấn rác thực phẩm và rác hữu cơ phải đưa đi xử lý.
Mô hình cũng có ý nghĩa trong việc thay đổi cách nhìn của người dân về rác thải. Những loại chất thải hữu cơ nếu được xử lý đúng cách có thể trở thành nguồn tài nguyên hữu ích cho sản xuất và chăm sóc cây xanh.
Nhiều mô hình mới được duy trì và nhân rộng
Phong trào bảo vệ môi trường tại các cấp Hội Phụ nữ Quảng Ninh không dừng lại ở một vài cách làm quen thuộc. Nhiều mô hình khác nhau đã được triển khai tùy theo điều kiện từng địa phương.
Có thể kể đến “Đổi rác lấy quà”, “Đổi pin lấy cây xanh”, “Ngôi nhà xanh”, “Tuyến đường hoa”, “Tuyến đường kiểu mẫu”, “Làn xanh – Chợ sạch” cùng nhiều hoạt động vệ sinh, trồng và chăm sóc cây xanh.
Việc đa dạng hóa mô hình giúp người dân có nhiều cách tham gia hơn. Người dân có thể đóng góp bằng việc phân loại rác tại nhà, thu gom rác tái chế, chăm sóc tuyến đường hoa hoặc tham gia các buổi vệ sinh cộng đồng.
Trong 6 tháng đầu năm, các cấp Hội Phụ nữ đã hoàn thành 112 công trình “Tuyến đường xanh – sạch – đẹp”, với tổng giá trị trên 1 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, 52 công trình bảo vệ môi trường đã được thực hiện và gắn biển, tổng trị giá hơn 750 triệu đồng.
Những con số này cho thấy phong trào đang chuyển dần từ các hoạt động ngắn hạn sang những công trình và mô hình có tính duy trì lâu dài.
Gắn bảo vệ môi trường với xây dựng đời sống văn minh
Các hoạt động môi trường cũng được lồng ghép với phong trào “Ngày Chủ nhật xanh”, trong đó người dân, hội viên và các lực lượng tại cơ sở cùng tham gia dọn vệ sinh đường phố, đường làng, ngõ xóm, bãi biển; khơi thông cống rãnh; thu gom và phân loại rác; trồng, chăm sóc cây xanh và các tuyến đường hoa.
Cách triển khai này giúp việc bảo vệ môi trường gắn chặt hơn với đời sống hàng ngày. Mỗi gia đình, khu dân cư đều có thể trở thành một mắt xích trong việc giảm rác thải và giữ gìn cảnh quan.
Phong trào cũng được kết nối với cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an” và chương trình xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.
Mục tiêu không chỉ là tạo ra những tuyến đường sạch đẹp trong thời điểm phát động mà còn duy trì cảnh quan ổn định, hình thành ý thức tự giác và trách nhiệm của người dân.
Hướng tới môi trường bền vững từ những việc làm nhỏ
Điểm đáng chú ý trong các mô hình mới là sự kết hợp giữa tuyên truyền, tự quản và những phần việc cụ thể. Người dân không chỉ được vận động giữ vệ sinh mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình phân loại, xử lý và tái sử dụng chất thải.
Từ một chai nhựa, một lượng giấy vụn hay rác hữu cơ trong nhà, nếu được phân loại đúng cách, chúng có thể được tái chế, gây quỹ hoặc trở thành nguồn phân bón cho cây trồng.
Ở những khu vực ven biển như Minh Châu, yêu cầu bảo vệ môi trường còn gắn với bảo tồn hệ sinh thái biển và cảnh quan phục vụ du lịch. Trong khi đó, tại các khu dân cư nông thôn, trọng tâm có thể là đường hoa, cây xanh, vệ sinh đường làng và xử lý rác hữu cơ.
Việc lựa chọn mô hình phù hợp với đặc điểm từng địa bàn giúp phong trào có khả năng duy trì lâu dài hơn.
Từ những tổ tự quản, tuyến đường hoa, điểm thu gom rác tái chế đến hàng nghìn hộ gia đình tự xử lý rác hữu cơ, các hoạt động đang từng bước hình thành nếp sống thân thiện với môi trường. Đây cũng là cơ sở để Quảng Ninh tiếp tục xây dựng không gian sống sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cộng đồng đối với môi trường và sự phát triển bền vững.